Góp phần đưa tác giả Dư Hoa giành giải thưởng Nhà văn kiệt xuất năm 2014, giải thưởng lớn thường niên của Văn học Truyền thống Hoa Ngữ, tiểu thuyết Ngày thứ bảy vừa là cách Dư Hoa thể nghiệm sự mới mẻ trong sáng tạo huyền thoại, vừa lần nữa khẳng định cá tính sáng tạo của ông với dòng tiểu thuyết tiên phong mà ông đã luôn kiên định từ những năm sau thời kì Trung Quốc đổi mới.
Dương Phi đã chết. Theo thông lệ, anh phải tới nhà tang lễ để nhận số chờ tới lượt được hỏa thiêu. Nhưng tiếc thay, dù đến nhà tang lễ và nhận số như bao linh hồn khác, anh đã không thể hỏa thiêu bởi anh không có mộ. Vì không có mộ nên dù thân xác có hóa thành tro cốt, linh hồn tan biến khỏi trần thế thì anh cũng không nơi chốn đi về, an nghỉ hay trung chuyển trước khi sang kiếp sống sau. Bởi vậy, Dương Phi chấp nhận rời nhà tang lễ và vất vưởng, từ ngày thứ nhất đến ngày thứ bảy, tới mọi nơi chốn, gặp muôn kiếp đời gợi anh nhớ về kí ức tháng năm còn sống, cả những khuất khúc mà khi còn trên dương thế, anh đã không thể thấu hiểu.
Từng ngày… từng ngày…
Một linh hồn không chốn đi về phiêu bạt, trôi dạt giữa lằn ranh sự sống – cái chết, chỉ biết lặng nhìn dương thế trôi xa còn âm giới vời vợi chẳng thể đặt chân đến. Cảm thức không gian dần trở nên vô định nhòe mờ, ý thức thời gian cũng rơi vào trạng thái mơ hồ khó phân. Là ngày thứ bao nhiêu người ta đặt chân tới chốn này, đã bao ngày trôi qua từ lúc người ta tới đây, là sáng hay là tối, hôm qua, ngày mai, hay là thêm nhiều ngày trước, sự mất ý thức về thời gian khiến bóng linh hồn cái “tôi” nhân vật trung tâm Dương Phi chập chờn trong không gian hư ảo càng thêm phiêu linh. Từng ngày… từng ngày… ngày thứ nhất… ngày thứ hai… cho đến ngày thứ bảy, dường như cũng chỉ là sự áng chừng bất định theo những cuộc gặp gỡ lại bao cố nhân hồi còn trên trần thế của một Dương Phi vốn nhân dạng đã bị hủy hoại.
“Tôi bước đi giữa thành phố lúc ẩn lúc hiện, tâm trí mải miết kiếm tìm phương hướng trên con đường kí ức chằng chịt đan xen. […] Ngày hôm ấy, hình như là hôm qua, lại hình như là hôm kia, mà cũng hình như là hôm nay.”
Câu chuyện được mở ra, rồi từng ngày… từng ngày… trôi đi dưới ánh nhìn một kẻ từng là con người nay đã đánh mất sự sống, đánh mất thân thể, chỉ còn linh hồn cũng đang mất dần khái niệm thời không nhưng phần kí ức lại vẫn như vẹn nguyên. Thậm chí kí ức đó, từng ngày… từng ngày… trong khoảng trung chuyển thời không kia, qua điểm nhìn trực tiếp từ con người như thoát được sự ràng buộc nhân thể với trần thế, lại càng thêm phần đậm nét, sáng rõ. Người ta hiểu thấu kiếp người của chính họ, cùng cả kiếp người của những cá nhân khác. Những con người riêng biệt, đã và đang vẫn mắc kẹt tại đây, trong phần ranh giới vô định này, mà mãi khắc khoải về tháng năm đằng đẵng của kiếp người vốn xa ngái, dẫu cho thịt da có tan biến vào vĩnh hằng.
Từng ngày… từng ngày… Dương Phi càng đi dọc dài theo kí ức thăm thẳm, rẽ nhánh chằng chịt, anh càng gặp thêm nhiều cố nhân, bạn bè, người thương, người thân,… Con đường anh đi, không gian anh tiến đến, cũng càng thêm rõ rệt. Chỉ là, thời gian vẫn như một dòng chảy khó để nắm bắt trong khoảng không mênh mông, vô tận và con người thì có rất nhiều thời gian nghĩ suy, hồi tưởng, nhìn nhận lại bao chuyện xưa cũ.
“Tôi bước ra khỏi kí ức có khuynh hướng càng lúc càng bề bộn của mình, tựa hồ bước ra khỏi một khu rừng rậm rạp xanh tươi. Tư duy mệt mỏi đã nằm xuống nghỉ ngơi rồi, cơ thể vẫn cứ tiến về phía rước, bước đi giữa chốn hỗn độn vô cùng vô tận và cõi hư vô không tiếng không tăm.”
Người vợ cũ, những người hàng xóm năm nào, người cha đã biến mất, người mẹ nuôi khi chết tới phần xác cũng không được trở về nhà… Từng ngày… từng ngày… linh hồn Dương Phi gặp lại linh hồn họ như chặng cuối cho sự gặp gỡ, giao thoa của những kiếp người đơn bạc. Thân xác không còn, và bản thân linh hồn, vượt qua đủ mọi đớn đau, nếm trải đủ những mệt mỏi một số phận đã sống, đã yêu, đã thấu hiểu, đã thứ tha, hi sinh thật nhiều, để giờ đây, linh hồn người ta chẳng còn hằn thù oán giận.
Từng ngày… từng ngày… linh hồn khi đã chết đối diện với những mảnh ghép vô hình của kiếp đời khi còn sống. Ngày thứ nhất… ngày thứ bảy… người ta có thể chưa thể yên nghỉ khi vẫn quá nặng lòng với một kiếp người mang nhiều khuất khúc. Nhưng người ta dần hiểu, người ta đang đi về đâu và nơi chốn nào cho những số phận bé mọn như bao phận đời đơn bạc giống Dương Phi vậy.
Kiếp người khi còn sống, linh hồn khi đã chết
Xây dựng lên một không gian tiểu thuyết khá đặc biệt, cũng khác rất nhiều so với những sáng tác thuộc thời kì đầu tác giả Dư Hoa viết nên, với tiểu thuyết Ngày thứ bảy, Dư Hoa không chỉ đề cập rất nhiều tới cái chết mà cả cuốn tiểu thuyết này chính được tạo tác từ không gian hư vô, không phải ở kiếp sau, cũng không phải sâu dưới địa phủ, mà thuộc tầng giữa, chênh chao ở sự sống – cái chết. Vì thế, ranh giới giữa đâu là thực, đâu là hư, đâu là sống, đâu là chết, đâu là vô dạng, đâu là hữu hình lại càng thêm phần bất định, khó nắm bắt. Nhưng dẫu tạo dựng lên một không gian tiểu thuyết đậm sắc màu hư ảo thì tới tận cùng, điều Dư Hoa hướng về, vẫn là muôn mặt kiếp người trong đời sống thực tại còn nhiều những khó khăn, đắng cay, nghiệt ngã. Mà bức tranh đối lập, mâu thuẫn giữa hàng ghế thường – VIP – SVIP xuất hiện ngay trong nhà tang lễ, đã như biểu tượng thu nhỏ cho sự phân tầng giàu nghèo ngày càng nặng nề của xã hội Trung Quốc đương đại.
Thật vậy, bên cạnh việc đi sâu về khía cạnh cá nhân con người qua cái “tôi” Dương Phi vừa là nhân vật trung tâm, vừa đóng vai trò người kể chuyện đứng ở ngôi kể thứ nhất kể về chính anh đồng thời lắng nghe câu chuyện từ những người xung quanh anh; tác giả Dư Hoa còn tái hiện lên trang viết hình ảnh đất nước Trung Hoa trên phương diện đời sống rộng lớn mà đông đảo người dân Trung Hoa đang tồn tại. Một xã hội muôn hình vạn trạng với đủ mọi bất công cho những kiếp người dưới đáy cùng xã hội, mà tiếng nói, tiếng kêu than của một con người bé mọn mới lạc điệu, vô nghĩa lí xiết bao.
Nơi ấy, chừng như không cả đảm bảo quyền được sống, quyền được tồn tại, thậm chí là quyền được siêu thoát, những quyền lợi tối thiểu cho một cá nhân. Nơi ấy, chính người với người trong cùng tập thể cũng vô tâm, vô cảm đến lạnh lùng. Chủ nghĩa cá nhân song hành cùng tâm lí bầy đàn lên ngôi khiến cho người ta trở nên ích kỉ, hẹp hòi khi nhận ra, phán xét một kẻ lạc loài, yếm thế giữa cộng đồng lại khiến người ta có thể dễ dàng hòa nhập vào cộng đồng.
Kiếp người khi còn sống đầy khó nhọc, lẻ loi và cô đơn tới tột cùng. Ai là bạn, ai là thù, nên tin vào điều gì, nên tiếp tục sống ra sao,… người ta đã chẳng thể lí giải được câu hỏi cuộc đời đó kể cả khi từ giã cõi đời. Để rồi với sự tồn tại ở dạng linh hồn, dẫu chẳng thể yên nghỉ hay siêu thoát, chí ít, người ta cũng không còn khổ đau nữa.
“Ở cái thế giới đã rời xa kia, mỗi người đều có những chuyện chua xót đắng cay mà không muốn ngoảnh đầu nhìn lại, mỗi người đều là kẻ bơ vơ lẻ loi ở thế giới đó. Chúng tôi tự tưởng niệm chính mình, tụ tập lại cùng một chỗ, nhưng khi chúng tôi ngồi quay xung quanh đống lửa trại màu xanh lục này, chúng tôi không còn bơ vơ lẻ loi nữa.”
Tới tận cùng, rời xa khổ đau của một kiếp người đằng đẵng, những linh hồn lạc bước như Dương Phi, lạc lối như Lý Thanh, khắc khoải như em gái Chuột, bi kịch như Lý Nguyệt Trân… cũng có thể tìm thấy chút yên bình trong ranh giới giữa sống – chết, tồn tại vô định – siêu thoát về hư vô này.
Nơi chốn cho phận người phiêu bạt
Là một trong số những tác giả tiêu biểu thuộc phong trào văn phong tiên phong trên văn đàn Trung Quốc sau thời kì đổi mới, suốt văn nghiệp trải dài từ những năm cuối 1980, đầu 1990 đến nay, tính tiên phong trong sáng tác của Dư Hoa vẫn luôn cực kì đậm nét. Đặc biệt ở khía cạnh cách tân phương thức tự sự, thử nghiệm về ngôn ngữ tiểu thuyết và phương thức biểu hiện về trạng thái sinh tồn. Mà tiểu thuyết Ngày thứ bảy gần như đã thu trọn những đặc điểm đó.
Với Ngày thứ bảy, Dư Hoa vượt thoát khỏi lối biểu đạt hiện thực một cách trực tiếp như bao tác phẩm đã làm nên tên tuổi của ông như Phải sống hay Chuyện Hứa Tam Quan bán máu. Ra đời vào năm 2014, ông đã thử nghiệm lối sáng tạo huyền thoại; dựa trên cảm hứng về “ngày thứ bảy” trong sách Sáng thế, Kinh Cựu Ước của Thiên Chúa để tạo nên một “cõi chết” đặc sắc ở tiểu thuyết Ngày thứ bảy. “Cõi chết” hay “vùng đất của những kẻ không có mộ”, nơi tưởng như rất gần với trần thế, cũng rất gần với địa phủ. Vậy mà “những kẻ không có mộ” có đi bao nhiêu lâu cũng chẳng thể chạm đến một thực tại càng lúc càng mờ nhòe còn địa phủ mỗi lúc một thêm xa ngái.
Chốn mông lung vô định, tạo tác lên từ muôn ánh nhìn. Khi âu chuyện được trần thuật lại dưới điểm nhìn của ngôi kể thứ nhất nhưng bản thân Dương Phi xưng “tôi” lại thường xuyên lùi về rất xa để đóng vai trò như thính giả trong câu chuyện của những cá nhân khác. Những kẻ cũng như anh, cô đơn đến nỗi, tự để tang cho chính mình vậy.
Ngôn ngữ trần thuật mang sắc màu bảng lảng, hoang hoải, bất định nhưng ngôn ngữ đối thoại trong Ngày thứ bảy lại cực kì gãy gọn, thậm chí gai góc, mang đậm tính kịch càng khắc sâu thêm sự mâu thuẫn của con người với không gian, con người với hiện thực đã xa.
Tuy nhiên, dù khắc họa lên trang viết bao cuộc đời vừa bi kịch, lại vừa mang cả màu sắc bi hài kịch dưới thực tại đời sống phức tạp, thì trạng thái sinh tồn của con người qua ngòi bút Dư Hoa, vẫn luôn mãnh liệt khôn cùng. Như cách người cha Dương Kim Bưu của Dương Phi, tới tận giây phút cuối cùng, vẫn không nghĩ rằng, ông ra đi là để tìm cái chết mà là đi rồi sẽ trở về với con trai. Cũng như cách, bao số phận “không có mộ” đã tề tựu về vùng đất vô danh mà tiếp tục tồn tại, dẫu dưới trạng thái vô hình vô dạng nhưng lại rất đỗi yên bình kia.
Và tạo dựng lên nơi chốn cho những phận đời phiêu bạt, gần với hiện thực mà thiếu vắng khổ đau, có lẽ cũng cái nhìn rất nhân văn của tác giả Dư Hoa. Khi lần nữa, ông đã hướng ngòi bút đến những kiếp đời bé mọn mà kiên cường, những cá nhân khổ đau nhưng sức sống mãnh liệt để làm nên một tiểu thuyết Ngày thứ bảy, thấm đẫm tinh thần hiện sinh vậy.
Mọt Mọt
