Tôi không phải Phan Kim Liên – Khao khát được lắng nghe và thừa nhận

Câu chuyện từ hạt vừng trở thành quả dưa hấu, từ con kiến biến thành con voi, chỉ vì không thể chứng minh giả là giả. Tác phẩm “Tôi không phải Phan Kim Liên” của nhà văn Lưu Chấn Vân chứa đựng sự xung đột giữa cá nhân và hệ thống, mang nỗi bi hài sâu sắc về thân phận con người bị nghiền nát dưới bộ máy hành chính và lời đồn xã hội.

Đọc thêm:

• Tôi là Lưu Nhảy Vọt – Thế giới này bị những tên mập thống trị
• Điện thoại di động – Cô đơn giữa muôn vàn kết nối 
• Hễ sướng thì hét lên – Thân phận người đàn ông trong xã hội đương đại Trung Quốc.

Những con người nói hoài mà chẳng hiểu nhau 

Xuất bản lần đầu vào tháng 8 năm 2012, cuốn sách “Tôi không phải Phan Kim Liên” đã gây ra một “vụ nổ lớn”, vì hình tượng dâm phụ của Phan Kim Liên luôn gây tranh cãi trong văn hóa đại chúng. Tựa đề cuốn sách nhanh chóng trở thành câu nói nổi tiếng khắp cõi mạng Trung Quốc, nhưng chính nội dung và cách kể chuyện mới đóng vai trò quyết định cho sự tan tỏa mạnh mẽ của tác phẩm.

Nhân vật chính là Lý Tuyết Liên, một người phụ nữ nông thôn, có chồng là Tần Ngọc Hà làm tài xế cho một xưởng phân hóa học của huyện, được xem là một công nhân viên chức. Năm Tuyết Liên 29 tuổi, con trai 6 tuổi, cô không cẩn thận khi mang thai đứa thứ hai. Vì chính sách một con thời bấy giờ, đẻ đứa thứ hai là phạm pháp. Sau khi từ bỏ việc phá thai, để tránh phải trả hàng ngàn nhân dân tệ tiền phạt kế hoạch hóa gia đình, và để chồng không bị sa thải khỏi nhà máy, Tuyết Liên và Ngọc Hà quyết định giả ly hôn.

Thế nhưng sau khi Tuyết Liên sinh con, Tần Ngọc Hà thay lòng cưới vợ khác, ly hôn giả thành ly hôn thật. Chính bởi tính thật giả của vụ ly hôn nên Tuyết Liên mới đi kiện cáo, nhưng cô thua kiện vì tờ giấy ly hôn là thật dù cuộc ly hôn là giả. Tuyết Liên đến nói lý lẽ nhưng bị chồng cũ vu oan là Phan Kim Liên. 

Từ đó, để chứng minh vụ ly hôn là giả đồng thời chứng minh mình không phải Phan Kim Liên, Tuyết Liên đã kiện từ thị trấn lên huyện, rồi thành phố, thậm chí đến tận Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, nhưng không những không thể làm rõ vụ ly hôn là giả, càng không thể thanh minh mình không phải Phan Kim Liên, lại còn khiến cho một loạt quan viên cấp cao bị cách chức. Suốt 20 năm, mỗi lần tới Đại hội thường niên, tỉnh thành phố nơi cô ở đều phải ngăn chặn, vây bắt, truy lùng cô, không để cô thể tiếp tục đến Bắc Kinh làm loạn một lần nữa. 

Là Lý Tuyết Liên chuyện bé xé ra to ư? Không. Là vì không ai chịu hiểu cô ấy. Xung quanh rặt những người nói hoài mà chẳng thể hiểu nhau. 

20 năm sau, câu chuyện của Lý Tuyết Liên tiếp tục được đẩy lên cao trào, bật ra tiếng cười đầy bi thương và cay đắng.

Khao khát được lắng nghe và thừa nhận  

Quan chức các cấp được tác giả Lưu Chấn Vân cân nhắc tỉ mỉ và cẩn thận lựa chọn từng cái tên: Công Đạo, Hiến Pháp, Chính Nghĩa, Vì Dân, Phú Bang, Thanh Liêm, Thông Minh… Ai cũng vận hành “đúng quy trình” nhưng không ai chịu trách nhiệm, họ hoàn toàn vô cảm trước tình cảnh của người đàn bà nông thôn nhỏ bé. 

Người đầu tiên Tuyết Liên gặp trong quá trình kiện cáo là Công Đạo, cô bảo rằng cứ kiện đã, chứng minh việc ly hôn là giả, rồi kết hôn lại với tên khốn Tần Ngọc Hà, sau đó ly hôn tiếp. Ý định của Tuyết Liên là muốn giày vò Tần Ngọc Hà, và kiên trì chứng minh cô đúng bởi vì cái giả thì không thể thật được. Nhưng Công Đạo không hiểu tại sao cô phải luẩn quẩn như vậy, còn những vị quan tiếp sau đó lại cho rằng cô ly hôn rồi cảm thấy hối hận nên mới kiên quyết nói rằng vụ ly hôn đó là giả. 

Không một ai nguyện ý tin tưởng, cũng không một ai cố gắng lắng nghe và thấu hiểu Tuyết Liên. 

“Người khắp thiên hạ đều nói vụ ly hôn năm ngoái của Tuyết Liên là thật, duy chỉ một người biết thật giả ra sao, hiểu rõ đầu cua tai nheo câu chuyện thế nào. Và cũng chính người này đã đẩy Tuyết Liên tới bước đường không nói rõ nổi thật giả sự việc, còn bị nhốt vào trại tạm giam bảy ngày. Người này chẳng phải ai khác, chính là Tần Ngọc Hà – chồng cũ của cô.” 

Vì để khép lại quá khứ, hướng tới tương lai, Tuyết Liên lại một lần nữa đến xưởng phân hóa học tìm Tần Ngọc Hà, hòng mong một lời thừa nhận cuộc ly hôn giả mà họ từng thỏa thuận với nhau, để cô có thể cam lòng chấm dứt mọi chuyện. Nhưng đáp trả là lời vu cáo cô là Phan Kim Liên. Oan như Đậu Nga, không ai thấu tỏ! Lý Tuyết Liên giống như Sự Thật trần truồng vì bị Dối Trá đánh cắp quần áo, trong tác phẩm “Truth Coming Out of Her Well” (1896, tranh sơn dầu) của họa sĩ Jean-Léon Gérôme.

Hành trình kiện cáo ròng rã 20 năm ấy khiến Tuyết Liên mệt mỏi đến mức không thể tin tưởng vào con người được nữa mà phải tin vào một con bò! Rõ ràng, việc sửa một sự hiểu sai khó hơn nhiều so với việc nói ra một điều mới. Thông qua đó, tác giả phản ánh sự khó khăn trong giao tiếp, lòng tin, và công lý trong xã hội hiện đại. 

Ngôn ngữ văn học của Lưu Chấn Vân cất lên tiếng lòng và suy tư mà con người cảm nhận được nhưng chưa từng thốt ra thành lời, đồng thời hé lộ những mối liên kết và logic đằng sau những sự kiện rời rạc trong cuộc sống để lý giải “cái đập cánh” nào đã âm thầm tạo ra “cơn bão”. 

Không phải để phán xét hay kêu gào, mục đích của Lưu Chấn Vân là lắng nghe và truyền tải tiếng nói của những con người bị lãng quên trong xã hội hiện đại – như Lý Tuyết Liên – một người phụ nữ nông thôn bình thường. Tác phẩm “Tôi không phải Phan Kim Liên” là hành trình tìm kiếm sự thừa nhận và lắng nghe hơn là tìm kiếm chiến thắng trong lý luận. 

Có một nhân vật chính khác 

Cuốn tiểu thuyết “Tôi không phải Phan Kim Liên” có cấu trúc ba phần, tổng cộng 250 trang. Tác giả đã dành 232 trang cho hai phần đầu “Năm ấy” và “20 năm sau” để viết về hành trình kiện tụng dài đằng đẵng của Lý Tuyết Liên, còn lại vỏn vẹn chưa đầy 20 trang cho phần thứ ba mà ông ý tứ đặt tên là “Chính văn: Đùa đấy”. 

“Chính văn: Đùa đấy” nói về một người khác, gọi là lão Xử, chủ quán của Hựu Nhất Thôn nổi tiếng với món “Thịt nhừ cả xương”. Chuyện rằng trong dịp Tết Nguyên Đán, lão Xử không mua được vé tàu và đang ở một ga tàu tại Bắc Kinh. Vấn đề là lão muốn về quê để chơi một ván mạt chược, có thể là ván mạt chược cuối cùng với người bạn thân bị bạo bệnh. Làm sao lão có thể về được? Đột nhiên lão chợt nhớ tới Lý Tuyết Liên từng bị cảnh sát đưa đi vì việc kiện tụng, nên lão giơ cao tấm biển nói rằng mình bị oan và muốn thưa kiện thì bất ngờ bị cảnh sát ập đến, sau đó họ đưa lão về quê. Ai ngờ rằng lão trở về quê chỉ để kịp chơi một ván mạt chược? 

Lão Xử, vị chủ quán của Hựu Nhất Thôn ấy, tên đầy đủ là Xử Vì Dân, chính là vị Chủ tịch huyện đã bị cách chức vì Lý Tuyết Liên trong năm đầu tiên cô đi kiện. 

Vậy là, để sửa một câu nói của tên khốn Tần Ngọc Hà, để chứng minh rằng mình không phải là Phan Kim Liên, suốt 20 năm Lý Tuyết Liên và quan viên từng cấp từng cấp đều bị cuốn lăn vào, hệt như trò lăn bóng tuyết. Duy chỉ có một người đã thành công nhảy ra ngoài, từ Chủ tịch huyện trở thành người bán thịt, sống vui vẻ và nhàn nhã với phương châm làm việc “Không thể để mình mệt được.” dù quán đắt hàng như tôm tươi. 

Lão Xử lợi dụng án lệ của Tuyết Liên để thành công trở về quê chơi mạt chược. Lão thấu hiểu quy tắc và logic của cuộc sống, đó là lý do lão là vai chính của “chính văn”. Chuyện thật mà như đùa, rồi tác giả cũng khẳng định luôn: “Đùa đấy!”. Nhưng sự sáng tạo nghệ thuật không ngừng nghỉ của nhà văn Lưu Chấn Vân, bao gồm cả sự tương phản trong kết cấu câu chuyện, thì rõ ràng không đùa được!