Dư vị dai dẳng, đắng nghét cổ họng. Hiếm có tác phẩm nào có thể nói đến tận cùng của lòng người như vậy, những con người bình thường nhất. “Một câu chọi vạn câu” được xem là đỉnh cao sáng tác của Lưu Chấn Vân, mang lại cho ông Giải thưởng Văn học Mao Thuẫn (năm 2011), giải thưởng cao quý nhất của Trung Quốc dành cho tiểu thuyết.
“Một câu chọi vạn câu” được viết từ năm 2006 đến năm 2008, ra mắt độc giả Trung Quốc lần đầu vào tháng 03/2009.
Năm 2016, phim điện ảnh cùng tên chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết được công chiếu, do Lưu Ngọc Lâm (con gái của nhà văn Lưu Chấn Vân) làm đạo diễn, đã trở thành phim mở màn của Liên hoan phim quốc tế Con đường tơ lụa lần thứ 3, lọt vào danh sách rút gọn của nhiều liên hoan phim lớn. Bộ phim cũng giúp Lưu Chấn Vân nhận giải Kịch bản xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Berlin lần thứ 67.
Đọc thêm review tác phẩm của Lưu Chấn Vân:
- Tôi không phải Phan Kim Liên – Khao khát được lắng nghe và thừa nhận
- Tôi là Lưu Nhảy Vọt – Thế giới này bị những tên mập thống trị
- Điện thoại di động – Cô đơn giữa muôn vàn kết nối
Rời đi và quay về
“Một câu chọi vạn câu” là một cuốn tiểu thuyết dài hơi với gần 600 trang, bối cảnh thời gian không được đề cập cụ thể nhưng có thể giả định rằng đó là trước và sau sự sụp đổ của triều Thanh, và nửa sau tác phẩm phải vào khoảng những năm 90 của thế kỷ XX vì có đề cập đến máy ảnh kỹ thuật số. Cuốn sách được chia làm hai phần: Rời Diên Tân và Về Diên Tân.
70 năm trước, Dương Bách Thuận hay còn gọi là Ngô Moses – người đã trải qua rất nhiều danh tính, rất nhiều công việc, rất nhiều thất vọng, rất nhiều đau lòng đối với tất thảy những nơi đã sống và đã đi, cọng rơm cuối cùng đè chết con lạc đà là sự việc Xảo Linh (con gái riêng của vợ, cũng là người duy nhất có thể nói chuyện hợp với Ngô Moses ) bị bắt cóc – quyết định rời khỏi quê hương Diên Tân. Lúc ấy, gã 21 tuổi, mà tưởng như đã mang theo mệt mỏi của cả một đời người.
70 năm sau, Ngưu Ái Gia – con trai của Tào Thanh Nga (tên lúc bé là Xảo Linh), người đàn ông 35 tuổi đang phải vật lộn với mớ bòng bong của cuộc sống, mang trong mình nỗi cô đơn không biết san sẻ cùng ai – quyết định quay về quê hương Diên Tân của mẹ, đi tìm quá khứ nhưng cũng là tìm một ai đó để có thể nói chuyện.
Kết cấu đơn giản mà nội dung phong phú. Phong cách kể chuyện vẫn bùng binh, vòng vo đầy quen thuộc mà độc giả có thể bắt gặp trong các tác phẩm khác như “Tôi là Lưu Nhảy Vọt”, “Tôi không phải Phan Kim Liên”… Lưu Chấn Vân trân trọng từng nhân vật, dù là thoáng qua thì cũng là một sự xuất hiện có trái có phải có trước có sau, bởi vậy các tác phẩm của ông thường có lối kể đa giọng đa thanh của lớp lớp người trong xã hội, “Một câu chọi vạn câu” cũng không phải ngoại lệ. Tác phẩm có ngồn ngộn tiếng nói, vậy mà mỗi nhân vật đều sống động đến khó quên. Có cảm giác như mỗi nhân vật đều có thể trở thành nhân vật chính, và các nhân vật chính của tác phẩm không trở thành nhân vật chính bằng bất kỳ sự khác biệt nào, chỉ đơn giản là vì cuốn tiểu thuyết chọn câu chuyện của họ làm tuyến chính mà thôi.
Chạm đến bản thể cô đơn của con người
Lưu Chấn Vân nổi tiếng trong sự khám phá “mỹ học của sự tầm thường”, nghĩa là phát hiện ra chiều sâu triết học trong những câu chuyện tầm thường nhất từ những con người bình thường nhất. Ông không tìm kiếm anh hùng, cũng không xây dựng anh hùng, tất cả những nhân vật trong tác phẩm của ông đều là những con người vô danh đã và đang sống vất vả, chịu đựng, chống chọi và cố vươn lên.
Trong “Một câu chọi vạn câu”, mọi mối quan hệ tình tiết và kết cấu nhân vật, mọi sự hài hòa trong tổ chức quần xã và gia đình, thậm chí cả nhục dục và tình yêu cũng đều liên quan đến chuyện: Người với người có nói chuyện được với nhau hay không? Lời nói ra có thể chạm đến tâm hồn, mang lại hơi ấm, hóa giải xung đột, kích thích đam mê hay không? Tác giả đã để cho hàng trăm nhân vật nối tiếp nhau kể hàng trăm câu chuyện tưởng chừng như vô nghĩa, nhưng tựu chung lại một chủ đề là nỗi cô đơn đến từ sự bất lực trong giao tiếp.
Sự khó khăn bất lực trong giao tiếp này đến từ đâu? Từ sự chú trọng cực đoan đến hiện thực, từ sự khác biệt về địa vị và lợi ích, từ sự trắc trở và khó đoán của lòng người, từ sự mất mát niềm tin sau bao nhiêu chuyện dần tích tụ lại, từ sự phức tạp trong mỗi câu chuyện (đều có đầu, có đuôi, nhưng giữa đầu với đuôi lại thường có mấy đoạn ziczac)… Mà hầu như trong bất kỳ mối quan hệ nào cũng đều gặp phải. Thành ra để tìm người có thể dốc bầu tâm sự và sưởi ấm tâm hồn không nhiều, vậy nên mỗi người thường phải sống trong nỗi cô độc.
Sự cô độc ấy cũng được thể hiện nhiều cách khác nhau, có người trở nên e dè lầm lì không muốn nói chuyện, có người không chơi với người nữa mà quay sang chơi với khỉ, có người muốn thoát ly ra khỏi cuộc sống hiện thực bằng một thứ gì đó “ảo” như “thăng thiên” (tiếng lóng Diên Tân chỉ việc buôn chuyện, chém gió, bốc phét), có người nói nhiều nói mải mê trong nỗ lực tuyệt vọng tìm kiếm sự cảm thông… Cái gọi là “Một câu chọi vạn câu” không phải là kiểu súp gà cho tâm hồn hay nói cho vuông cho tròn, mà chính là khoảnh khắc “Bạn hiểu tôi” nó đáng giá cho cả đời đi bộ, đáng giá cho vạn lời xã giao.
Xuất bản gia nổi tiếng An Ba Thuấn nhận xét “Một câu chọi vạn câu”:
“Đọc cuốn tiểu thuyết này, ta thấy nặng nề, đau đớn. Tâm trạng ấy khiến chúng ta không ngừng bị quấn quanh giữa Luận Ngữ và Kinh Thánh, quanh quẩn trong mối trăn trở nghìn năm là đối thoại với Thánh Thần hay đối thoại với con người: Văn hóa phương Tây đối thoại với Thánh Thần vì sự hiện hữu mọi nơi của Thánh Thần mà vui vẻ. Còn văn hóa nông canh đối thoại với con người lại vì sự trắc trở, khó đoán của lòng người khiến chúng ta thực sự rơi vào nỗi “cô độc trăm năm”.”
Trên nền tảng Netflix mới ra mắt toàn cầu một bộ phim hài kịch lãng mạn (series romcom) Hàn Quốc mang tên “Can this love be translated?”, người thầy của nam chính có nói một câu đại ý rằng, trên thế giới có bao nhiêu người thì có bấy nhiêu thứ tiếng, mỗi người đều nói ngôn ngữ của riêng mình, nên mới thành không hiểu ý nhau, nghe ngược lại rồi nói năng lung tung. Sự bất lực trong giao tiếp dường như có thể dễ dàng tìm thấy trong cuộc sống thường nhật ở bất kỳ nơi đâu. Sự cô đơn trong “Một câu chọi vạn câu” của Lưu Chấn Vân đã vượt qua biên giới Trung Hoa. Đó là nỗi cô đơn phổ quát của nhân loại.
